Pinulongang Bisaya (Everything about Bisaya Language, Ludabi, ug uban pa)

[forester]

MGA NANGLABAY'NG PANGALAN SA MGA PULO

Human si Magallanes mibiya sa Homonhon, didto sila modantol sa pulo nga gitawag og Limasawa. Didto sa Limasawa si Magallanes ug ang ilang pamuno nga si Kolambu nagsandugo [blood compact] alang sa pagtak-op sa ilang panaghigalaay. Didto usab sa Limasawa nahinabo ang unang misa'ng Kristiyanismo niadtong Marso 31, 1521 diin ang mipahigayon sa misa mao si Padre Pedro de Valderrama.

Pagkatapos sa maong misa ni Padre Valderrama, si Magallanes mihingalan sa kapupud-an sa pag-ingon "Islas de San Lazaro". Kadto mao ang unang napatik nga pangalan sa mga pulo diha sa talaan sa mga katsila.

Apan human niadtong makasaysayanong panghitabo sa Limasawa, mipaingon sila si Magallanes dinhi sa Sugbo. Midunggo sila dinhi niadtong Abril 7, 1521.
Sanglit ang unang mga Bisaya dinhi sa Sugbo nga misugat nila ni Magallanes aduna may mga patik, ang mga katsila [kini mipilit sa talaan ni Pigafetta] mihingan sa mga pulo sa kabisay-an [apil na niini ang Sugbo] nga "Islas de los Pintados" [mga pulo sa mga patikan]. Kini ang ikaduhang higayon nga natala ang paghingalan sa atong mga pulo.

Niadtong 1542, si Haring Carlos I sa Espanya mipadala ni Ruy Lopez de Villalobos alang sa pagsubay sa mga unang byahe. Milabay lamang si Villalobos sa kalauran sa Samar ug Leyte; kini iyang gihinganlan og "Filipinas" [magpasabut sa Leyte or Samar lamang] isip pahanungod alang kang Prinsipe Filipe [anak ni Carlos I].

Akong panaghap: Ang paghingalan sa mga pulo nga "Filipinas" ni Villalobos usa ka pagkabyon sa iyang paniid nga ang Hari sa Espanya niadtong higayona mao na si Filipe, gumikan kini kay sa ilang pagbiya sa Espanya si Carlos I nagmasakit. Gipasidunggan pag-ayo si Villalobos niining maong paghingalan sa mga pulo diha sa ngalan ni Filipe; si Filipe maoy nahimong hari sigun sa pangagpas ni Ruy Lopez de Villalobos.

[akoyako]

Bay Forrester,
salamat sa kasaysayan.
Akoy

[akoyako]

Mga Abay,
gisulayan nako ni nga panawagan, maayo biya, karon ma-access na akong blogspot agi nining domain bisdak.org

---Akoy

-----------------------

"Sala gyod nis nanag-iya sa bisdak.org sa una nganong gibuhian

Na hala, kinsa kadtong ganahan nga ang ilang blog maakses pinaagi sa
ngalan.bisdak.org, ipadala ang inyong gustong adres sa ako email
(islesv [AT] gmail [DOT] com).

Libre ni, walay bayad!

(Sa kasamtangan ang mga blog pa lamang sa Blogspot ang suportado, apan
ang uban suportado na unya )

Bisdak pod,"

Bentong Isles
http://philtowns.net/

[akoyako]

Lubas sa Dagang Bisaya, Inc.

Mabuhi kitang mga Bisaya!
Tugon sa Pamuno

Sa daghang mga gabii ug mga kaadlawon sa akong pagpamalandong kon unsay angay nakong buhaton nga dili na man ako mayor, may usa ka butang nga namugos pag-ukiok sa akong kaisipan sa daghang mag higayon nga wa nako hatagig kabug-aton.

Ug kana mao atong pinulongan ug kultura nga gisantako sa usa ka dakong katalagman sa Kabisay-an ug Mindanao, diin, gilitok kini sa atong kaigsoonang mga Bisaya ug mao usay nahitabo sa ubang mga pinulongan sa tibuok kapudpud-an. Nganong maoy akong gigamit ang pulong katalagman? Tungod kay and atong mga batan-on karon dili na mahibalong molitok, mobasa ug mosulat sa atong kaugalingong dila! Di ba usa kini ka dakong tamparos kanatong mga Bisaya? Wa na usab sila masayod unsa ang atong kaugalingong kultura nga usa ka kabilin nga bililhon nga giampingan ug gimatuto sukad pa sa atong katigulangan nga magpadayon unta sa paglambo ug pagtunhay hangtod sa kahangtoran.

Ug usa gani ako sa mga biktima niini panahon sa akong kabatan-on ug hangtod sa akong panuigon karon. Akong nabatyagan ang dakong kahaw-ang sa akong dughan ug kaisipan ingon man sa kalibotan nga akong gipuy-an tungod kay adunay dakong kakulangan and atong kinabuhi ug sa atong pagpakabuhi ug kana mao ang atong gipasibyaan nga atong kaugalingong dila ug kultura. Gitulisok ako karon sa akong tanlag ngano nga karon pa ako makaamgo sa kamatuoran!

Ang dakong hinungdan niini mao ang dako usab nga kasaypanan sa atong kagamhanan ngano nga wala ihatag ang kagawasan sa matag rehiyon ang pagtudlo sa pinulongan nga maoy namat-an natog kahayag bisan na lamang diha sa elementarya ug labing maayo nga hangtod usab sa hayskol. Apan, wa kini magpasabot nga dili na lamang nato sagopon ang Tinagalog ng Iningles usab diha sa atong mga tulunghaan.

Busa, tungod sa tulisok sa tanlag (hinaot nga tulisokon usab ang tanlag sa atong mga magbabalaod ug kadagkoan sa tulunghaan), nagpakatakos ako ug nangisog sa pagbarog aron mahimo kining dakong tigom sa mga magsusulat ginamit ang LUDABI, INC. aron katambalan and sakit nga katalagman nga matakboy sa atong pinulongan ug kultura.

Akong panghinaoton nga ang tanan mobulig ug mabarog nunot sa makapaso nga kainit sa kasadig sa pagpalambo ug pagpatunhay sa atong pinulongoan ug kultura tungod kay mao kini ang labing dakong ilhanan sa atong pagka Bisaya!

– Arleigh Jay C. Sitoy
(tugon panahon sa Kombensiyon '08

[forester]

Daghang salamat Akoy sa imong mainiton ug matinud-anong pagpangalagad sa pinulongang Bisaya; your passion is really exposed through your dedication.
Naa koy namatikdan nga ang atong Bisaya [I never associate Bisaya with LUDABI; the insitution is not the dialect]
mikutat gumikan sa makusog nga bul-og sa pinulonga'ng Iningles nga mibanlas karon sa tanang lapyahan sa sinultihan. Usa ka tilimad-on nga dili malimod mao ang giingon sa academia nga "professional competence is oftentimes measured in the efficiency of English Language". Kining maong katinuoran maoy buhing hinungdan og nganong mipauraray kining atong Bisaya ngadto sa pagkapanas. Sa akong kaugalingong kasinati-an, bisan pa sa akong kahanas sa paghubad, napugngan ako sa makadaghang higayon alang sa dagkong tahas sa mga tunghaan ngadto sa langyaw nga indigay gumikan sa ilang hinimong katarungan sa pag-ingon: "Forester speaks English in German Pronunciation". Entonces, ang Ininglis mao na karon ang gipakaginoo sa tanang dila - makapasubo kining tungora.

[Mantalaga]

Aduna pa'y dakung kahigayonan nga dili mapapas ang pinulongan nga Bisaya kun kita mopangga ning atoa gayud nga kaugalingon'g sinultian. Usa sa mga pamaagi niini mao ang pagtudlo sa ato'ng mga anak. Ikaduha, ang pagmugna ug mga ekonomikanhong panikay-sikay ngadto sa mga kalungsoran nga wala pa'y mga kaugalingnan kun ang ekonomiya ang hisgutan. Kun aduna na'y trabaho sa mga kalungosran, dili na mopaingun ngadto sa dakbayan ang mga lumolupyo didto, ilabi na sa habagatang sugbo diin adunahan pa kini kun pinulongan'ng bisaya ang hisgutan. Kun anaa na sa dakbayan ang usa ka sugbu-anon, hayan masagolan na ang iyang pagkabisaya sa siudadnong pulong diin halos nawala na kadtong karaan nga mga sinultian. Ipadayon ang paglitok o paggamit sa Binisaya sa mga tunghaan dinhi sa Sugbu imbis ang Tagalog nga nagtakuban lang nga Pilipino. Ang paggamit sa Binisaya nga Nationa Anthem. Bisan kini ginagmay lang nga aksyon apan mopatik kini sa galamhan ilabi na sa mga bata.

[brownprose]

Aduna pa'y dakung kahigayonan nga dili mapapas ang pinulongan nga Bisaya kun kita mopangga ning atoa gayud nga kaugalingon'g sinultian. Usa sa mga pamaagi niini mao ang pagtudlo sa ato'ng mga anak. Ikaduha, ang pagmugna ug mga ekonomikanhong panikay-sikay ngadto sa mga kalungsoran nga wala pa'y mga kaugalingnan kun ang ekonomiya ang hisgutan. Kun aduna na'y trabaho sa mga kalungosran, dili na mopaingun ngadto sa dakbayan ang mga lumolupyo didto, ilabi na sa habagatang sugbo diin adunahan pa kini kun pinulongan'ng bisaya ang hisgutan. Kun anaa na sa dakbayan ang usa ka sugbu-anon, hayan masagolan na ang iyang pagkabisaya sa siudadnong pulong diin halos nawala na kadtong karaan nga mga sinultian. Ipadayon ang paglitok o paggamit sa Binisaya sa mga tunghaan dinhi sa Sugbu imbis ang Tagalog nga nagtakuban lang nga Pilipino. Ang paggamit sa Binisaya nga Nationa Anthem. Bisan kini ginagmay lang nga aksyon apan mopatik kini sa galamhan ilabi na sa mga bata.

Welcome Mantalaga sa atong ubos nga kapilya og sa imohang sugyot ug panahum.

Tinood gyud na imong hunahuna...karon daghan na kaayong mga "external influences" nga nakalubog o nakahimong babag sa pagpadayon nga paggamit sa atong pinulongan lakip na ang "urbanization" og pagkuyanap sa tagalog sa atong mga pasundayag sa telebisiyon. Gawas niini, apil na diha ang "acculturation of western lifestyles" inubanan sa paggamit sa mga linguahi niini hilabi na sa atong mga kabatan-onan ron.

Ang mga batan-on wala nay hilig aning binisaya kay matud pa "way class o baduy." Motanyag na gani ka'g hugpong sama sa LUDABI balihon hinoon ka sa pag-tubag nga ang ludabi ilang gusto kay katong lubot sa dagang bigaon (LUDABI)

Padayonon lang gihapon ang panghinaot nga naay sama kanimo og kanato nga magpabilin nga hugot sa atong paghigugma niining atong pinangga nga pinulongan.

[forester]

Maanindot nga pagkagaray sa bisaya ni Mantalaga brown. Saktong pagkaukay.
Yuna ra, asa gani to mi pasakup anang Ludabi nimo brown? nindot nang tagaa'g maayong "concentracion" aron molambo atong lagaynong kinaadman..

[brownprose]

Maanindot nga pagkagaray sa bisaya ni Mantalaga brown. Saktong pagkaukay.
Yuna ra, asa gani to mi pasakup anang Ludabi nimo brown? nindot nang tagaa'g maayong "concentracion" aron molambo atong lagaynong kinaadman..

hahaha...ato nya nang tukoron pohon sigurado gyud ko nga naay daghan magpasakop ani

[Tattva]

hahahaha

ka alegre niining inyong gi hisgutan.