Pinulongang Bisaya (Everything about Bisaya Language, Ludabi, ug uban pa)

[forester]

Ang pinulongan nga walay pagtambayayung sa lohika, mapanig-ingon kini sa usa ka haligi'ng papel nga matunaw lamang kung bas-on na kini sa mga makusog nga ulan sa pagtamay.

Gikan pa sa gamay pa ko'ng bata, kanunay akong bi-ay-bi-ayon gumikan sa akong pagbinisaya ginamit ang lunsay nga mga pulong [this is my passion since in my elementary years]; wala ko kini panumbalinga, gani mikuha ako'g kurso sa colegio og kini maylabut sa Filosofia y Litras nga ti-unay gayud nga motuki sa pagpanagtambayayung sa linguistica ug logica. Sa lima ka tuig nga pagtuon niini, dinhi masubay ang kutay sa hermeneutica, dialectica, rhetorica, linguistica ug filologia. Subli-on na usab kini sa kurso diha sa escuela graduada gikan sa magistrado [MA.Phil/Litt.M] ngadto sa doctorado [Lit.D./Ph.D.]
Ang pagkahibulong sa kamada gikan sa "language to logic" is definitely a symptom of ignorance pertaining with the relationship of logic and language.
This is not aimed at anybody but just a simple reminder to those who will ask in the future a question of relationship of language and logic.

[panganod]

ambot lang kang diehard, pero ako nagpasalamat ko ug naka-appreciate ko nga naa kani nga thread.

kay dying ang language, pasagdan na lang mamatay? naguol ko naghuna-huna nga ang "dying" gigamit sa pagdescribe sa bisaya nga lengwahi. i don't think it is dying kay naa pa man ang bisaya nga culture and people, it is just evolving as any other living language does, granted some old words are forgotten or is not enough to express, probably even unusable, in our current very techie environment (however this is debatable, and i'm no expert). but it does not mean bisaya or the old bisaya terms has loss meaning, pun unintended, or significance since it enriches our literature, and as we speak bisaya writers are writing in bisaya, bisaya musicians, bands are singing in bisaya and using lawm bisaya at that.
now if our local school system will only add bisaya language in the curriculum, probably lawm bisaya will not be so lawm anymore, no? and only if bisaya spelling is standardized and less guesswork . . .

@forrester: how do we learn bisaya grammar? unfortunately, it is not taught except in some specialized journalism classes

[forester]

ambot lang kang diehard, pero ako nagpasalamat ko ug naka-appreciate ko nga naa kani nga thread.

kay dying ang language, pasagdan na lang mamatay? naguol ko naghuna-huna nga ang "dying" gigamit sa pagdescribe sa bisaya nga lengwahi. i don't think it is dying kay naa pa man ang bisaya nga culture and people, it is just evolving as any other living language does, granted some old words are forgotten or is not enough to express, probably even unusable, in our current very techie environment (however this is debatable, and i'm no expert). but it does not mean bisaya or the old bisaya terms has loss meaning, pun unintended, or significance since it enriches our literature, and as we speak bisaya writers are writing in bisaya, bisaya musicians, bands are singing in bisaya and using lawm bisaya at that.
now if our local school system will only add bisaya language in the curriculum, probably lawm bisaya will not be so lawm anymore, no? and only if bisaya spelling is standardized and less guesswork . . .

@forrester: how do we learn bisaya grammar? unfortunately, it is not taught except in some specialized journalism classes

Sir, in my professional opinion, the best way to learn the systems [including grammar] of a language or a dialect is [first] TO LOVE IT, and [second] TO USE IT. In the beginning of my own experience, I never studied the grammar because I cannot understand it in the first place.
Also, some languages does not have grammatical structures; like Spanish, it only has linguistic structures called "Conjugations", id est, the speaker must be able to assemble all words to agree from its rules, example, "el abogado", and not "la abogado" because "el" [article of gender] signifies gender to harmonize with the "abogado".
I recommend to love and use the language and soon you'll perfectly utter it in its perfect arrangement.

[diehard96]

ambot lang kang diehard, pero ako nagpasalamat ko ug naka-appreciate ko nga naa kani nga thread.

kay dying ang language, pasagdan na lang mamatay? naguol ko naghuna-huna nga ang "dying" gigamit sa pagdescribe sa bisaya nga lengwahi. i don't think it is dying kay naa pa man ang bisaya nga culture and people, it is just evolving as any other living language does, granted some old words are forgotten or is not enough to express, probably even unusable, in our current very techie environment (however this is debatable, and i'm no expert). but it does not mean bisaya or the old bisaya terms has loss meaning, pun unintended, or significance since it enriches our literature, and as we speak bisaya writers are writing in bisaya, bisaya musicians, bands are singing in bisaya and using lawm bisaya at that.
now if our local school system will only add bisaya language in the curriculum, probably lawm bisaya will not be so lawm anymore, no? and only if bisaya spelling is standardized and less guesswork . . .

@forrester: how do we learn bisaya grammar? unfortunately, it is not taught except in some specialized journalism classes

sorry, wa ko ka follow. unsay labot nakog naka appreciate ka ani nga thread? subjective man tingali na. kay ako nag punayg basa ug post diri kana nagpasabaot nga intresado ko ani nga topic. nga may mga laing tao nga intresado sad sa pareho nga topic, ok pud na sya nako. mas maayo gani para ma discuss og makita ang lain-laing perspectives.

may mga languages sauna nga namatay, sama sa latin ug sanskrit. pero may mga languages sad nga mi-evolve -- naghinay-hinay pagkausab through time such that ang vocabulary sauna mejo lahi na sa karon, ug ang vocabulary karon tingali lahi kaysa future. ang language element sa culture; as culture evolves ma usab sad ang language sa lain-laing pama-agi (spelling, grammar etc.). kay daghan pa man ang nag gamit sa cebuano-bisaya (in contrast sa hiligaynon, karay-a, waray...) nagpasabot nga di sya dying nga language. tingali every once in a while naay mga words nga ma imbento ug mahimong usong gamiton sa mga tao. pero kun di na mo persist, kay di na gamiton (tingali napul-an ang mga tao) aw, matawag tingali na nga fad lang.

sa akong nahibaw-an sa up-cebu may subject nga cebuano.

makatabang pud tingali kun may operational definition or distinction between language and dialect. di man tingali ni semantics lang. gani, tingali may pamolitika pa sa pag consider sa tagalog-based "filipino" as language while ang cebuano "dialect."

@ forester, logic is a practical necessity in any language, at least to certain extent. so i agree with you ana nga punto. hinuon, naa say mga element sa language nga lisod pag explain logically. for example, matud pa ni richard lederer english is a crazy language tungod sa daghang inconsistencies.

interesting to know about your (traumatic ba?) experience sa pag gamit sa bisaya sa pageskwela nimo sauna. di man ko psychologist, pero maka speculate ko nga kadtong experience may dakong impact sa imong attitude ngadto sa bisaya later in life. as to how it affected you, di ko seguro. oh, mi share ba pud ka, somewhat, about sa imong educational background? a good example of subtle use of language.

lingaw kaayo ko salamat

[forester]

sorry, wa ko ka follow. unsay labot nakog naka appreciate ka ani nga thread? subjective man tingali na. kay ako nag punayg basa ug post diri kana nagpasabaot nga intresado ko ani nga topic. nga may mga laing tao nga intresado sad sa pareho nga topic, ok pud na sya nako. mas maayo gani para ma discuss og makita ang lain-laing perspectives.

may mga languages sauna nga namatay, sama sa latin ug sanskrit. pero may mga languages sad nga mi-evolve -- naghinay-hinay pagkausab through time such that ang vocabulary sauna mejo lahi na sa karon, ug ang vocabulary karon tingali lahi kaysa future. ang language element sa culture; as culture evolves ma usab sad ang language sa lain-laing pama-agi (spelling, grammar etc.). kay daghan pa man ang nag gamit sa cebuano-bisaya (in contrast sa hiligaynon, karay-a, waray...) nagpasabot nga di sya dying nga language. tingali every once in a while naay mga words nga ma imbento ug mahimong usong gamiton sa mga tao. pero kun di na mo persist, kay di na gamiton (tingali napul-an ang mga tao) aw, matawag tingali na nga fad lang.

sa akong nahibaw-an sa up-cebu may subject nga cebuano.

makatabang pud tingali kun may operational definition or distinction between language and dialect. di man tingali ni semantics lang. gani, tingali may pamolitika pa sa pag consider sa tagalog-based "filipino" as language while ang cebuano "dialect."

@ forester, logic is a practical necessity in any language, at least to certain extent. so i agree with you ana nga punto. hinuon, naa say mga element sa language nga lisod pag explain logically. for example, matud pa ni richard lederer english is a crazy language tungod sa daghang inconsistencies.

interesting to know about your (traumatic ba?) experience sa pag gamit sa bisaya sa pageskwela nimo sauna. di man ko psychologist, pero maka speculate ko nga kadtong experience may dakong impact sa imong attitude ngadto sa bisaya later in life. as to how it affected you, di ko seguro. oh, mi share ba pud ka, somewhat, about sa imong educational background? a good example of subtle use of language.

lingaw kaayo ko salamat

I recommend a careful reading in details, that marks a true professionalism. You cannot suggest through a question in parenthesis (traumatic ba?) because in the first place I deposed the following line "..WALA KO KINI PANUMBALINGA..", it means I am so independent with my passion towards language and not a mere result of a psychological event.
Talking about Richard Lederer, he just presented the usage of which he thinks as flaws in the concept of terms [In one of his academic lectures in UST {where I also happened to be there}, he asked "Why call a pineapple which is not a pine and not an apple?", the response was a total applause of appreciation]. But never he mentioned about "language which cannot be explained by logic" because he is also aware that logic can understand [personified term] even the rarest figurative structure [example, "pirme tika kit-an usahay"].
Just like Brownprose (my good friend in this istorya empire), we're happy having good thinking specie in here [like you, panganod and others]. This implies that the study of language is not so boring after all.

[diehard96]

limited ra akong na agi-an nga study sa languages. pero so far agree ko nga "the study of language is not so boring." usa sa naka fascinate nako ang pag "read between the lines." sauna abi nakog kapoy2 lang na pero nagkadugay lingaw man pud diay. bisan di i-deconstruct ang usa ka statement daghan nang makit-ang mga loaded meanings. tingali daghan na kong na post diri, more than necessary, ug possibly pa nga irrititatingly amateurish especially para sa mga experts.

drop by lang ko diri panagsa. suwayan pud nakog mag observe lang, basin mas...shall i say, enlightening.

ayo2. salamat

[I_rub_it]

unsay status anang ludabi? buhi pa ng grupoha?

[akoyako]

Padayon lang gihapon ta sa pagtuon og Binisaya, bisan tuod Inenglis, Tinagalog o langyawng pinulongan ra ang kasagaran natong natun-an sa eskwelahan. Angayng tun-an ang kaugalingon.

Gitun-an nato ang langyawng pinulongan, lakip na ang ilang mga laglom nga pulong, apan wala hinoon nato tun-i ang kaugalingong pinulongan. Natural, 'lawom' ug dili masabtan ang pulong nga wala matun-an o mahibaw-an. Tuon ang solusyon aron ang lawom masayon.

Wala gitudlo ang Bisaya sa eskwelahan. Nabilin sa kadalanan ang Binisaya, igo na lang ba diay sa tabi ug estoryahanay, sa inadlaw-adlaw nga binaylaoy ang Binisaya?

Samtang gatuon ta'g langyaw nga pinulongan, angay nga tun-an usab nato ang kaugalingong pinulongan.
Una sa tanan ang kaugalingong pinulongan. Dili angay pakasad-on ang gatuon og 'pormal' o 'lunsay' nga Binisaya, kay dunay hinungdan. Dili kay mopihig ta laban sa inadlaw-adlaw nga Binisaya sa kadalanan, nga masabtan sa kadaghanan. Kay ang Binisaya, mahimong molambo sad diha sa ubang natad sa komunikasyon, sa pagsulat og lindog (essay), sa balak, gumaran (philosospiya), diyandi (art), ug uban pa. Mapasayon lagi unta ni kon gituboy ug ginatudlo ang Binisaya sa eskwelahan. Unya, ang kadaghanan magkasinabtanay na sad og dili lang 'conversational' nga Binisaya. Ma-intellectualize sad nato ang Binisaya.


Naay gahom ug garbo nga mabatyagan sa dughan sa matag Bisaya nga pulong nga mahinumdoman ug matun-an. Kalipay sa gatuon ang matag pulong nga matun-an unsaon pag-gamit. Ug kon ipanghinambog, nganong dili. Inenglis ug Tinagalog ra ba diay ang angayan. Katakos man kini sa pinulongan, angay sad ipadayag, kay gahom kini sa kahayag sa paghinumdom batok sa kangitngit sa kalimot. Garbo kini sa atong pinulongang Bisaya, nga diay may igong katakos kini nga mohulagway sa mga panghitabo sa palibot ug sa sulod sa kahiladman pinaagi sa pulong.

Ang kaugalingong pinulongan dili lamang himan sa komunikasyon, alang kanatong mga Bisaya, timailhan usab kini sa atong kailhanan, sa atong pagka Bisaya, kabahin kini sa atong kultura kun kaugmaran.

Ang langyawng pinulongan, isip himan sa komunikasyon, angay sad gyod matun-an isip dugang nga pinulongan, dugang himan. Apan sa samtang gatuon og langyawng pulong, dili angay kalimtan ang kaugalingon. Ang kaugalingong lawas (sistema) sa Bisayang pinulongan, maoy mokaon, mohilis, mopahaom sa mga langyawng pulong aron ang kaugalingong lawas mohimsog pa gyod. Mga langyawng pulong, angay hubaron ug ipaha-om sa kaugalingon. Dili ang baliskad, nga ang atong mag pulong maoy mahilis ug mailisan, hangtod tibuok pinulongan mailisan. Dili angay ilisan ang kaugalingong lawas. Kini mao ang atong sukaranan.

Kay nakatuon na ta'g laglom nga langyawng pulong, maka 'straight' nga ta'g Inenglis, dili ni igo nga ikapanghinambog kon ugaling dili ta kasabot og 'lawom' nga Binisaya ug dili sad ta maka-'straight' og sulti og lunsayng Binisaya.

Nganong dili god? Nganong dili tun-an.

Alang ra ba diay sa kadalanan ang atong pinulongan? Kini ra ba ang atong ikapanghinambog? Angay ba diayng ipanghinambog ang atong kakulang sa kahibalo ug pagtuon sa kaugalingong pinulongan? Angay ba diayng ipanghinambog nga kabalo ta og langyawng pinulongan, laglom kun magbaw nga pulong, apan dili ta kasabot og mga 'lawom' kunohay nga Binisaya. Wala ba diay kaugalingong sistema ang atong pinulongan, wala ba diay mga pulong alang sa mga butang sa palibot ug panghitabo sa kahiladman? Nganong langyaw nga pulong ra man ang gamiton, nganong ilisan ug hilison ang kaugalingong pulong ug ipasulabi ang langyawng pulong? Di ba diay bunga sa kamamugnaon sa atong katigulangan ang kabilin nga pinulongan? Ug dili ba diay mamugnaon ang mga Bisaya karon? Dili ba diay ta kabalo mo-hubad sa langyawng pulong ngadto sa Binisaya, dili ba diay ta kamugna og bag-o ug haom nga pulong? Kay dili ba diay ta mamugnaon? Dili ba diay makasunod ang kaugalingong pinulongan sa dagan sa panahon? Dili ba diay mausob, mapalambo ngadto sa labing nindot ug himsog pa gyod nga pinulongan ang Bisaya? Kinsa man diay ang laing motuboy ug mopaambit sa hiyas sa Binisaya ngadto sa tibuok kalibotan, kon dili kitang mga Bisaya? Dili ba diay nato madalit sa katawhan sa kalibotan ang atong talagsaon nga pinulongan? Dili ba diay ta makadugang sa kanindot sa kadaiyahan sa pinulongan ug kaugmaran sa kalibotan? Dili ba diay bahandianon ang pinulongang Bisaya? Ang iyang matag pulong wala ba diay bililhong kahulogan o kasaysayan o kahibalo nga tinipigan?


Tuon ang solusyon aron ang kunohay lawom mahimong sayon.

Akoy

[akoyako]

oi ganahan lagi ko ani nga thread. akong lolo LUDABI sa una. patay naman akong lolo. daghan siya ug work in bisaya. kahibaw pud siya mo ininglis hehhehe. bitaw oi, contributor akong lolo sa BISAYA nga magazine sauna.

Dayon sa balayan sa LUDABI! - Lubas sa Dagang Bisaya, Inc.

[akoyako]

unsay status anang ludabi? buhi pa ng grupoha?

Dayon sa balayan sa LUDABI! - Lubas sa Dagang Bisaya, Inc.