Pinulongang Bisaya (Everything about Bisaya Language, Ludabi, ug uban pa)

[Velvett]

^murag sayup bitaw ning "taga-i" sa? kay ang root word "hatag" man gyud dili "taga"

[forester]

Ang mga lindog nga susama ning mosunod, GA-I KO BI, TAGI KO BI, HATAGI KO, TAGA-I KO, ug uban pa, pulos mga sakto nga paglituk sa susama nga katuyo-an. Ugaling lang, kini usa ka gitawag og "NATIVE SLANG".

Ang "native slang" usa ka tilimad-on (phenomenon) sa pinulongan sa bisan unsang sinultihan nga diin ang namulong adunay kagahuman (authority) sa pag-ilis, paglaktud, pag-usab, pagputol sa iyang kaugalingong kagawi-an sa pulong gumikan sa pagkumpyansa nga kini nasabtan o masabtan ni bisan kinsang namulong sa samang pinulongan. Kini adunay bugti sa mga Americano sama sa ilang "aint goin" - kini gitawag usab og "slang". Ang "slang" mao usab ang gitumbok sa "linguistica" nga "COLLOQUY" [kolokwe - kun basahon. Ang ubang diccionario naghatag og lain-laing kahulogan niini busa pagbantay sa pagsabut sa pulong]. Kini nagpasabut nga ang pulong [word] o hugpulong [sentence] gilituk ug masabtan sa kinabag-an o sa usa ka katilingban bisan pa kini'g dili tunhay sigun sa han-ay sa pinulongan.

Pananglit sa "colloquy" mao ang pag-ingon nga "Nag-Army man si Clarkhkent". Kini masabtan ug husto sigun sa kagawi-an sa kinabag-an. Apan alang sa mga nagtuon sa "linguistica", usa kini ka panig-ingnan alang sa maayong kasayuran. NGANO MAN? Ang pulong "army" pulong kana nga "collective noun" o dinaghan, hayan, dili mahimong army ang usa lamang ka tawo. Ang "soldier" mao unta kadto'y tunhay alang sa usa ka sakop sa "army", apan masabtan lamang gihapon sa kinabag-an kun gawi-on nato ang "army" alang sa usa ka tawo.

Sa atong pagpakigsusi sa daghang Escuela Graduada sa ubay-ubayng tunghaan, nasuta nato nga aduna diay gihapon ang "slang" bisan sa mga hataas og kaalam sa "linguistica". Slang is considered as a phenomenon of language which maybe a demarcation line between the present usage and the future usage. As could be observed, some slangs of the past centuries became the formal words we now used... strange as it seems.

[kyuusai]

Sentence - Hugpulong

Puno napud ni nako sa akong bukabularyo. sakto bana nga word ang bukabularyo? hehehe

[josephdc]

ah okay sir forester salamat. bale ang bag-ong hubad mao na siya ang bersyon nga gigamit sa katolikong simbahan? ang among biblia 'maayong balita biblia' diay...

[Velvett]

@forester

ah ok. just like english, the dialect has slang, informal terms, formal, and even old terms. i think the following are still considered jargon?
- chuvaness, chuva, ekal, jerjer, pakals

who are the people studying the dialect and acting as lexicographers? i'm curious as to when terms are considered acceptable for informal/formal use.

[brownprose]

@forester

ah ok. just like english, the dialect has slang, informal terms, formal, and even old terms. i think the following are still considered jargon?
- chuvaness, chuva, ekal, jerjer, pakals

who are the people studying the dialect and acting as lexicographers? i'm curious as to when terms are considered acceptable for informal/formal use.

very good question Velvette! Can't wait to read foresters comments.

[forester]

@forester

ah ok. just like english, the dialect has slang, informal terms, formal, and even old terms. i think the following are still considered jargon?
- chuvaness, chuva, ekal, jerjer, pakals

who are the people studying the dialect and acting as lexicographers? i'm curious as to when terms are considered acceptable for informal/formal use.

In the Philippines, we could hardly find an institute for scholars on linguistic matters, academicians are just forming by initiative their own societies but the State has no due regard to them. Granting there will be an organized scholars on this subject, it will die a natural death because of the people's lack of interest and support. Generally, scholars are dissuaded to pursue on a deeper explorations because the community itself won't give their part in the form of acknowledgment or recognition such that would let our scholars feel that their works are important or significant in our own society.

On the question of acceptability, there are two factors:
1. The academe may recommend [in the from of institutionalized teaching] the usage of a particular term. Ex. Some writers during the time of Aquino used the term [and was in fact accepted] "Imeldific" describing a lavish whims and caprices.
2. The public convenience [referring to the usage of the common people in accordance with their comfort] or the general people may use a term which is capable of being understood by the people of the same situations. Ex. During the time of the well-viewed movies of Bruce Lee, the public begin using the term "playngkik" and was accepted by the public until this time. The acceptance is due to their convenience with the common understanding that all of us knew it.

[forester]

Laing tampo

LINGUISTICA COGNITIVA

Ang pagtuon sa pinulongan nagkinahanglan sa tin-aw ug dili mahukmanong pagsabut. Ang huna-huna nga nasirad-an sa kinaadman dili angayan nga magtuon sa kakuti ug kabudlay sa pinulongan gumikan kay ang pinulongan nagtugkad man usab sa mga laraw ug katuyo-an sa mga tawo nga namulong niini. Mao kini ang tuyo sa pagkasayud sa gitawag og "Cognitive Linguistics".

Ang "Cognitive Linguistics" mao ang pagsuta sa kagawi-an sa pinulongan sa dili pa kini ayagon ug badbaron. Kini maoy unang tikangan sa dili pa ang pagsubay sa kahulogan sa kagawi-an.

Sa wala pa isugyot ang "cognitive lignuistics" niadtong ika-walo nga siglo [8th century], ang pagbadbad sa kagawi-an sa pinulongan maoy pinakabug-at nga tulomanon sa tanang magkakaplag [scholar] sa "linguistica".

Usab, sa atong Binisaya, ang "cognitive linguistics" maoy kanunay natong ibangil sa tanang kabudlay sa pagpanglaktud sa mga hugpulong. Sanglit ang mga Bisaya, way labot ni Clarkhkent, Brownprose ug Velvett [alang sa ubang magbabasa - mga Merkano'g Tsila ni sila nga kamaong mobinisaya], anad man kaayo sa pagpanglaktud, ang paghubad sa Binisayang kagawi-an kinahanglan gayud tugkaron pinaagi sa gitawag og "cognitive linguistics". Panid-i kining mosunod nga pananglitan:

a.) [Usage] "Imna na imong baso" [cognitive linguistics] ang baso mao lamang ang gitawag og "metonymy" og dili ang tinuoray nga maoy imnon.

b.) [Usage] "Pila ang putos sa isda manang?" [cognitive linguistics] ang isda maoy tuyo sa pangutana og dili ang putos nga maoy gisudlan sa isda kay ang putos mao ang gitawag og "metonymy". Hayan, dili ang putos sa isda maoy paliton.

c. [Usage] "Ka-on intawn dodong, bisa'g duha lang ka kutsara" [cognitive linguistics] ang pagka-on nga isaling-it sa kutsara maoy tuyo nga ipaka-on og dili ang kutsara kay ang kutsara mao lamang ang gitawag og "metonymy". Hayan, dili ang kutsara maoy ipaka-on.

Ang "metonymy" usa ka tipak sa "cognitive linguistics" nga gibahig ngadto sa daghang "lingua figurativa" o hulad sa pamulong [figures of speech] nga diin ang usa ka butang maoy ighuhulip [substitute] alang sa usa ka katuyo-an.

[Velvett]

Ola!

a psychologist once said that mental patients have altered reality perceptions, but not intelligence. most can still talk, read, write--in other words, use their language skills. they might be "buang" but not "bugo." bugo na jud ang tawo kung kan-on ang kutsura human ingni ug "kaon diha maski usa lang ka kutsara." aheheheh they still have a sense of cognitive linguistics.

[forester]

Strange as it may appear, language is not always realistic in accordance with the real concept of the term. For the linguists, like the famous Dr. Mario Pei, it is wise to employ the possible interpretation of language before translating it [interpretation and transliteration are two different things]. To Dr. Pei [specialties: Esperanto, Translation, Code Deciphering], contextual interpretation is the most common error among linguists, and by over confidence they negligently suppress the cognitive linguistics.

More complicated scenario [the examples above could just be taken as the most elementary metonymy in a form of humor] was in 1923.

In 1923, some fragments of a very ancient writing piece was discovered in Egypt. Two teams of German Linguists were assigned to "assess" on the discovered piece - it was incomplete according to their report. One team was for INTERPRETATION and the other team was for TRANSLITERATION.
In a translation, the concept appeared "...the fish..."; so they have no choice but to seek refuge under "cognitive linguistics". During the INTERPRETATION, they come to a uniform conclusion that the "fish" in the writing is referring to a fresh water fish which is believed by the writer to be the only fish in the entire planet. Translations further suggested that the "...fish..." in the writing is one found at the Nile commonly known as Carp. Meaning, "...the fish..." in the ancient writing piece they discovered is exclusively referring to "tilapia" and not to "lapu-lapu, eho, tangkig, or balyena"....

Another language problem:
In 1918, a big wild animal of the antelope family and known as the "NEHIL GAE" was causing extensive damage to crops in the farms and fields. But the farmers would not harm it because "NEHIL GAE" means "Blue Cow" and the cow is sacred to the Hindu. So in 1921, the Indian Government changed the name to "NEHIL GOA" which means "Blue Horse". Horses are not sacred, and so now the beast can be killed to protect the crops.

What is the relation with this and "cognitive linguistics"? Answer: They are following to the strict meaning of the term "nehil gae" that is connotative with a sacred object. Sama sa pagkaon sa kutsara sigun sa awhag sa naghangyo nga "kaon intawn dodong, bisag usa lang ka kutsara"